Lezingenreeks: Introductie tot de Health Humanities

Deze eerste dialoog brengt een arts-geriater en een literatuurwetenschapper samen om de mogelijkheden van het brede interdisciplinaire veld van de Health Humanities te verkennen. Ze bespreken welke vragen en aandachtspunten ontstaan wanneer inzichten uit het ene vakgebied naar het andere worden vertaald.

Vanuit hun professionele achtergrond gaan ze eerst in op humanistische zorg voor ouderen in het algemeen. Vervolgens gaan ze dieper in op het potentieel van Samen Lezen als een gepersonaliseerde, contextgevoelige benadering binnen de gezondheidszorg. Samen Lezen is een praktijk waarbij kleine groepen gezamenlijk literaire teksten lezen en hierover in gesprek gaan. Deze methode wordt toegepast in diverse zorgcontexten, zoals de psychiatrische zorg, de ouderenzorg en zorgafdelingen voor jongvolwassenen met chronische of levensbedreigende aandoeningen.

De sprekers lichten toe welke mogelijkheden dit format biedt en plaatsen vraagtekens bij de veronderstelling dat Samen Lezen overal dezelfde effecten heeft, ongeacht de context. Ze benadrukken dat leeservaringen ontstaan uit een dynamische wisselwerking tussen tekst, lezers, begeleidingsvormen en de specifieke zorgcultuur waarin de sessies plaatsvinden.

Specifiek binnen de ouderenzorg onderzoeken ze hoe meer heterogene Samen Leesgroepen minder stigmatiserende interacties kunnen bevorderen, wederzijds begrip kunnen verdiepen en traditionele grenzen tussen zorgverleners en zorgontvangers kunnen verzachten.

Hun samenwerking nodigt uit tot een heroverweging van wat zinvolle betrokkenheid in de gezondheidszorg kan betekenen. Ze suggereren dat literatuur, wanneer die aandachtig samen wordt gelezen, kan bijdragen aan meer humane, relationele en gepersonaliseerde vormen van zorg in diverse omgevingen.

Inclusie, co-creatie en welzijn

Welke rol kunnen participatieve en co-creatieve praktijken spelen in de bevordering van welzijn en levenskwaliteit, in het bijzonder bij maatschappelijk ondergerepresenteerde groepen? En hoe zetten gezondheidsbevorderaars en culturele organisaties kunst, literatuur en andere creatieve praktijken in als middel om welzijn te versterken en sociale ongelijkheden aan te pakken?

Wanneer perspectieven uit de gezondheidsbevordering en de creative health-sector samenkomen, ontstaat een interdisciplinair gesprek over de mogelijkheden én grenzen van participatie en co-creatie. Beide domeinen delen een sterke aandacht voor inclusie, empowerment en het aanpakken van gezondheidsongelijkheden, maar hebben uiteenlopende manieren van werken en verschillende opvattingen over impact. Deze dubbellezing verkent zowel de raakvlakken als de spanningsvelden tussen beide benaderingen, onder meer rond de vraag hoe participatie vorm krijgt in de praktijk en hoe de betekenis en effecten ervan kunnen worden begrepen en geëvalueerd.

Wat betekent gezondheid eigenlijk? Het lijkt vanzelfsprekend, maar opvattingen hierover verschillen sterk tussen culturen, generaties en individuen. Gezondheid gaat niet alleen over het ontbreken van ziekte, maar ook over wat we waardevol vinden, welke afhankelijkheden we aanvaarden en wat we verwachten van zorgverleners. Deze ideeën veranderen bovendien voortdurend.

De medische sociologie onderzoekt hoe zulke betekenissen ontstaan en wie er invloed op heeft. Centraal staat daarbij het zichtbaar maken van stemmen die in het zorgsysteem vaak minder gehoord worden. Deze discipline zoekt manieren om ervaringen van patiënten, familieleden en andere betrokkenen een plaats te geven in het bredere verhaal over zorg.

Graphic medicine sluit daar naadloos bij aan. Via beeldverhalen over ziekte en zorg worden ervaringen verbeeld die moeilijk onder woorden te brengen zijn. Comics openen ruimte voor perspectieven die anders onzichtbaar zouden blijven en tonen spanningen, verwachtingen en veerkracht op een directe en toegankelijke manier.

In deze lezing verkennen we hoe medische sociologie en graphic medicine elkaar versterken. We laten zien hoe beeldverhalen kunnen bijdragen aan meer begrip, minder stigma en meer gelijkwaardige zorgrelaties, en nodigen deelnemers uit om zelf mee te kijken en mee te denken over wat gezondheid kan betekenen.

Komt een vrouw in de overgang ...

Steeds vaker ziet Fleur Helewaut, huisarts in Gits vrouwen op haar spreekuur met overgangsklachten. Die klachten zijn lang niet altijd op te lossen met een simpel hormoonvoorschrift. In een keukentafelgesprek bespreekt Fleur dit probleem met Rina Knoeff die als medisch historicus onderzoek doet naar de menopauze vanuit een cultureel perspectief. Zij zijn het er beiden over eens dat de overgang niet alleen een hormonaal probleem is, maar ook wordt gevormd door allerlei historisch gewortelde en culturele angsten, aannames en verwachtingen. Zou dit inzicht kunnen helpen in de spreekkamer?

tba

Prof. Petra De Sutter (Rector UGent en Buitengewoon Hoogleraar Gynaecologie), Prof. Tom Balthazar (Prof. Gezondheidsrecht en Bestuurder-Directeur AZ Jan Palfijn), Prof. Tessa Kerre (Kliniekhoofd Hematologie en bezieler van Kunst aan bed) en Dr. Benedicte De Koker (Hoofd Onderzoekscentrum 360° Zorg en Welzijn HOGENT)